ذهنیت ملموس

۲۴ شهریورماه- ۱۵ آبان‌ماه ۱۳۹۴

 

مست خوانندشان و گَه هشیارهاتف، ارباب معرفت که گَهی
از مُغ و دِیر و شاهد و زُنّاراز می و جام و مطرب و ساقی
که به ایما کنند گاه اظهارقصد ایشان نهفته اسراری است
که همین است سِرّ آن اسرارپی بری گر به رازشان دانی
وحده لا اله الا هوکه یکی هست و هیچ نیست جز او

انتزاع و ذهن از رابطه ای دوسویه و معنادار برخوردارند. ذهن آن است که می اندیشد و تجربه می کند؛ موجود فاقد ذهن نه می اندیشد و نه تجربه می کند. ذهنیت را تواناييِ تمركزِ فكر، حساسيت در مقابل ادراك، و پيوند بين آنها، جهت فهم حقايق دانسته اند. انتزاع فرآیند اختصار و تلخیص اطّلاعات از طریق شناسائی، استخراج و سپس، جداسازی و پنهان‌سازی جزئیّات از کلیّات است. در واقع تجلی ذهنیت، آن هنگام که با واقعیات شناخته شده تطبیق نداشته باشد، انتزاع خوانده می شود. انتزاع، ریشه در دیرینِ تاریخ بشر دارد؛ مفهومی ذهنی است که از جهانِ ملموس جداست. نیازِ انسان به برقراری ارتباط و انتقال معنای ِذهنیِ خود، او را به سوی بهره گیری از انتزاع سوق داده است. شاید نخستین بار که انسانِ بدوی ، به گاهِ شمارشِ اشیاءِ پیرامونش، جدایِ از خود شیء اندیشید، نخستین تجربه یِ بشر در انتزاع صورت پذیرفت؛ ولی پیش از آن مفاهیم مجرّد دیگری را آموخته بود.
استفاده ی آگاهانه از انتزاع، به وفور در ادبیات، فلسفه، عرفان، دین و هنر نیز در طول تاریخ به چشم می خورد. این نوع از کاربرد که در آن اساس بر پوشش و پنهان سازی بوده، تا قبل از قرن بیستم و ظهور مدرنیسم یگانه شیوه ی استفاده ی هدفمند از انتزاع است. با آغاز این قرن و سرعت روز افزون تحولات فراگیر در شئون مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، نشانه های آغازین هنر انتزاعی با تأکید بر ایجاد زبانی نو، به دور از بازنمایی فیگوراتیو و واقعی از جهان و با بهره گیری از عناصر فرمی چون نشانه، رنگ و سطح هویدا شد. هنر انتزاعی تعاملِ بین مُدرَک و مُدرِک است. هنرمند انتزاعی حاصل یک فرایند ذهنی را به عینیت تبدیل می کند که درک آن توسط مخاطب نیز، مستلزم فرایند ذهنی دیگری است.
«ذهنیت ملموس» که در ابتدا واژه ای متناقض جلوه می کند، حکایت از ذهنیت هایی است که آگاهانه و هدفمند عینیت یافته اند. هنرمند، با ذهنی رها و آزاد و در فرایندی یگانه و قائم به خود، ادراک خود را از فردیّتِ خود، باورهایش، محیط پیرامون اش و جهانِ هستی، تجلّی بخشیده است. البته این عنوان می تواند جریان های انتزاعی هنر را از ابتدای قرن بیستم تا کنون دربر گیرد. جریان هایی که بصورت زنجیروار به هم وابسته اند و در تعامل یا تقابل با یکدیگر بوجود آمده اند. در این گام، آثاری از چهار جریان اکسپرسیونیسم انتزاعی، تاشیسم، انتزاع پسانقاشانه و انتزاع تغزّلی در معرض دید مخاطبان و علاقمندان قرار می گیرد.
مخاطب آگاه می داند ایجاد خط تمایزی مشخص بین برخی از این جنبش ها عملاً مقدور نیست. این جریان ها به قدری به هم نزدیک و از یکدیگر متأثر اند که در فضایی کلی – با تأکید بر ویژگی های خاص هر جریان – به نمایش درآمده اند. برای آگاهی بیشتر علاقمندان، به فراخور مکان و آثار، توضیحاتی در مورد هر یک از جنبش ها و برخی از هنرمندان در سرتاسر نمایشگاه ارائه شده است تا به درک بهتر نمایشگاه کمک کند.

احسان آقایی
دبیر نمایشگاه

برچسب‌ها: